Herta Müller “სუნთქვის საქანელა”

hmsigniert

“და მწუხარების მალე ნიავში

 მოფრინდნენ ლურჯი ანგელოზები”

რა უნდათ, საერთოდ, ანგელოზებს? რას გადაგვეკიდნენ?

ვკითხულობდი ჰერტას და მისი შიმშილის ანგელოზები ჩემ ირგვლივ დაფრინავდნენ. აქ ჩემმა ქვეცნობიერმა გამოყო ფეხი თუ პირიქით, ცხვირი ჩაყო და ანგელოზი ჩემს ფიქრებში გალურჯდა.

კომუნისტურ ბარაკებში 72 შიმშილის ანგელოზია, 72-ვე ერთი ფერისაა, 72-ვე ცბიერია და სულაც არ ჰგავს იმ ანგელოზს, გაჭირვების დროს რომ შველას ვთხოვთ. მაგრამ რა დახმარებაზეა ლაპარაკი, როცა მეოცე საუკუნის პირველი ნახევარი იწურება, როცა ფაშიზმისგან სულშეხუთული, შენთვის ახალი ჭირის მსხვერპლი ხდები. შენ რუმინელი ხარ, ანუ ფაშისტი, ანუ ჰიტლერი გიყვარდა. შენ 17-45 წლამდე ხარ, ანუ ენერგიული, ანუ ეს შენი დანაშაულია, ჰოდა, “დავაი” რუსეთის სტეპებში. იქ ანგელოზები გელიან.

როცა “სუნთქვის საქანელას” კითხულობ, სუნთქვა გეკვრის და შეშდები, ანუ პირდაპირ ეწინააღმდეგები მის  სათაურს. სამაგიეროდ,  სიცივესთან, შიმშილთან, გადატყდომამდე გაყინულ თითებთან ხარ თანხვედრაში. თუმცა არც ისე. რადგან შენ საკუთარ ოთახში ზიხარ, არც ისე მშიერი, არც ისე შეციებული, არც ისე დაღლილი, თუმცა საკმაოდ მონდომებული, გაუგო ლეოპოლდს და დანარჩენ 71 ადამიანს. შენ არასოდეს გინახავს შიმშილის ანგელოზი. შენი ანგელოზი ყოველთვის ყვითელი იყო, მზით გაბრწყინებული, მხოლოდ მაშინ გალურჯდა, როცა პირველად მტვერში დაეცი და ასაყენებლად არავინ მოსულა.

ანგელოზი გალურჯდა, მაგრამ არასდროს გამხდარა შიმშილის, ამიტომ ყოველთვის დამკვირვებლად დარჩები, ამიტომ კითხვის დროს წუწუნიც დაგცდება, რომ წიგნს “ექშენი” აკლია, რომ სიუჟეტი არ ვითარდება. სამაგიეროდ, ვერ გაბედავ რომელიმე პერსონაჟის გაკრიტიკებას, როცა ისინი ერთმანეთს პურის ნატეხებს უცვლიან, როცა რანდევუებზე მიიპარებიან, როცა ქმარი ცოლის თეფშიდან წვნიანს იპარავს. ვერ გაბედავ მათ გაკიცხვას, რადგან შენც ასე მოიქცეოდი, რადგან ენგელოზი შენზე ძლიერია, შენ მისი მონა ხარ და მისგან მხოლოდ მაშინ თავისუფლდები, როცა კვდები.

რადგან ასეთია რეჟიმი. იქ გადაგისვრის, სადაც უნდა.  შენი დამცველი კი მხოლოდ ერთი წინადადებაა:

“მე ვიცი, შენ დაბრუნდები!”

და შენც ბრუნდები. თითქმის 5 წელი გავიდა. ბრუნდები და გხვდება სათადარიგო ძმა – შენგან დატოვებული სიცარიელის შემავსებელი, შენი ადგილის მიმთვისებელი პატარა, ლოყებდაბერილი ბიჭი.

უკვე ზედმეტი ხარ, ლეოპოლდ! ვეღარასოდეს დაიბრუნებ ადგილს ოჯახში. შენ უკვე გამოგიგლოვეს, შენზე უკვე ცრემლი დაიღვარა. ვერც ახალი ნაცნობები გაგიგებენ, ვერც სიყვარული გაგიგებს, რადგან სიყვარული არასოდეს ყოფილა კომუნისტურ ბანაკში. ისღა დაგრჩენია, საღამოობით ვალსი ჩართო და რიგ-რიგობით იცეკვო ავეჯთან, პალტოზე ამწყდარ ღილთან და ქიშმიშთანაც კი.

არსებობს წიგნის კითხვის მოწყენილობა. მოწყენილობა არა პირდაპირი გაგებით, არამედ შემოვლითი. მოწყენილობა, როგორც სევდა და სიბრაზე ცალ-ცალკე და ერთად ყველანაირი რეჟიმის წინააღმდეგ.

ნასვამი პოსტების ტრილოგია. N-3

ქარი შენ გგავს,
გაბრაზებულს
უბედურს
უკმაყოფილოს ცხოვრებითა
და ჩემი სიყვარულით.
ქარი შენ გგავს
რომელიც აწვება ჩემს ფანჯარას
არხევს ფარდას
და მე ვოცნებობ
შენ იყო ეს ქარი,
რომელიც
მოიტანს სუფთა ჰაერს ჩემი ფილტვებისთვის
რომელიც გაანიავებს
ჩახუთულ ჰაერს ჩემს ოთახში
რომელიც მოიტანს ქარიშხალს
და ჩემს ოთახს
ანბანივით ერთმანეთზე დაწყობილი საგნებით
ჰაერში აწევს.
მე მინდა არიო ყველაფერი
როგორც ქარი აკეთებს გარეთ
და ფეხებზე იკიდებს წესრიგს
ფეხებზე იკიდებს მეეზოვის შეგროვებულ ფოთლებს
ფეხებზე იკიდებს მათხოვრებს, რომლებსაც ძინავთ
მათხოვრულ საბნებში
ნათხოვრულ ადგილებზე.
მე მინდა იყო ეს ქარი
რომელიც შემოვარდება ჩემს ოთახში
ჩემს მათხოვრულ ოთახში
ჩემს მათხოვრულ კაბებში გაეხვევა
გაიხლართება
ჩემს მათხოვრულ ტვინში დაიდებს ბინას
ჩემი მათხოვრული აზრებით ააშენებს კიდობანს
რომელიც ჩვენ ასე გვინოდა
და გამბედაობა არ გვეყო მის ასაშენებლად,
რადგან ღმერთმა არ მოგვცა კურთხევა
რადგან ღმერთი
არ გამოისახა ჩემს კედლებზე
არც ჩემი ლეპტოპის ეკრანზე
რადგან ღმერთს ცივა, როცა ქარია,
ამიტომ გეძახი შენ –
იყავი ქარი
და შემოყევი ჩემს ღია ფანჯარას
ჩემს ლურჯ ფარდებს
დედაჩემის დაკიდებულს,
შემოყევი კედლებს
კედლებზე გაკრულ სურათებს
კედლებზე დაკიდებულ კაშნებს
კედლებზე მიხატულ წიგნებს
და შემოდი ჩემს ტვინში
არიე ყველა აზრი
გადააბრუნე ყველა ფიქრი
შეცვალე გულის ცემა
სანამ შემოდგომაა
და სანამ ჩრდილოეთიდან ქარები ქრიან
იყავი ქარი
და შემოდი ჩემს ოთახში.

ნასვამის პოსტების ტრილოგია. N-2

როგორ გგონია,
როდის ვარ ბედნიერი,
როცა ღვინოს ვსვამ?
შენ ცდები,
ისევე როგორც მე შევცდი
როცა მეგონა რომ
სიყვარული ყველა
არაპროპორციული აზრების გარეშე
ბედნიერებას მომიტანდა.
როცა მინდოდა
უბრალოდ მყვარებოდა
და მჯეროდა,
ეს იქნებოდა ბედნიერება.
ახლა წვიმაა,
ეს ყველაზე ბანალური ამინდი რომანტიკოსებისთვის,
ბანალური რომანტიკოსებისთვის
და არაფერია ამაში რომანტიკული
რადგან ნესტში ვიხრჩობით
მთელი ქალაქი ნესტში იხრჩობა
ნესტი სევდას გავს
ტანსაცმლის ქსოვილებში ჯდება
ტვინის ქსოვილებში ჯდება
გულის ძარღვებშიც ჯდება
(არც კი ვიცი,
აქვს თუ არა გულს ძარღვები,
ბიოლოგია არასდროს მისწავლია)
და ჯდება ქსელებში
სოციალურში
ათასგვარი ლინკებით
და ლექსის სტრიქონებით
ან გაწუწული კატების
და ქოლგებიანი გოგოების ფოტოებით.
მხოლოდ სისველე ვერ ატანს
ანუ ის, რითიც შევიგრძნობთ წვიმას
როგორც სევდას
ყველაზე ბანალურ განცდას კაცობრიობი ისტორიაში.

მაკულატურის კონტრ-კულტურა

“ამაზე მეტი სისულელე იქნება? ვდგავართ და ხან ჩავისუნთქავთ ჰაერს, ხან ამოვისუნთქავთ”

/ჩარლზ ბუკოვსკი/ /მაკულატურა/

 

თუ კმაყოფილი ხართ თქვენი ცხოვრებით, ბუკოვსკის არ გაეკაროთ!

თუ მოგწონთ თქვენი სამსახური, ბუკოვსკის არ გაეკაროთ!

თუ თქვენს აგარაკზე ხართ და დიდი, ლივლივა, ლურჯი აუზიდან თქვენი გოგოს ლურჯი თვალები ამოგცქერით, ბუკოვსკის არ გაეკაროთ!

თუ დღეები ისე გადის, რომ უხამსი სიტყვები არ გცდებათ, ბუკოვსკის არ გაეკაროთ!

თუ ბევრი შვილი გყავთ და მათი ჭაჭყანი ნერვებს არ გიშლით, ბუკოვსკის არ გაეკაროთ!

თუ რელიგიურ ექსტაზში ხშირად ვარდებით, ბუკოვსკის არ გაეკაროთ!

თუ სიკვდილის გაჟიმვა არ გინდებათ, ბუკოვსკის არ გაეკაროთ!

თუ ხანდახან მაინც ბარმენს არ ცემთ, ბუკოვსკის არ გაეკაროთ!

და როდის ვიკითხოთ “მაკულატურა”?

თუ მარტოობა ყელში ამოგივიდათ

თუ ცხოვრებაც ყელში ამოგივიდათ

თუ უმუშევრობაც ყელში ამოგივიდათ

თუ ხალხის ყაყანიც ყელშია

თუ საკუთარი თავიც ყელშია

თუ უხამსი სიტყვების რაოდენობამ იმ ზღვარს მიაღწია, რომ უკვე ყელშია

თუ სიგარეტიც ყელშია და უსიგარეტობაც

თუ იმდენს სვამთ, რომ უკვე ისიც ყელშია

თუ იმდენი “თუები” დაგიგროვდათ, რომ ესეც ყელშია.

სხვა შემთხვევაში, ბიძია ჩარლზი, ერთს გადააფურთხებდა და კარგად მოგაგინებდათ.

და მაინც, როგორია “მაკულატურა” ?  ეს არის მარტოხელა, მოძუნძულე მგლებით სავსე ამერიკა. ყველგან მათი უხამსი, მომაბეზრელი წკმუტუნი ისმის. ყმუილიც კი სათანადოდ აღარ გამოსდით. არავის არავინ უყვარს. არავის არავინ სჭირდება. უფრო სწორად, რადგან არავის არავინ უყვარს, ერთმანეთის საჭიროებაც ნულია.  მხოლოდ ქალბატონი სიკვდილი დააბიჯებს ამაყად, სექსუალურად, უშიშრად; დასდევს თავის მსხვერპლს და სადაც მიუსწრებს, იმ წამს მანქანის “კაპოტზე” შემოიგდებს. მის ფონზე ყველა პერსონაჟი დაჩაგრულია. მათი სიხარბე ვერასდროს წვდება სასურველს და ფულიც ისე ცვივა, როგორც გამოუსადეგარი მაკულატურა.

“თუ გამოჩნდა კაცი,  წინასწარ რომ გადაგიხდის ფულს და იმედი აქვს, მომავალში დაუბრუნებ, ყველაფერი იკისრე. აიღე ნაღდი და ქაღალდის ნაგლეჯი დაუტოვე სანაცვლოდ. გამოიყენე იმათი ფული და მაყუთი არ მოგაკლდება. ორი რამ ამოძრავებს მაგათ: სიხარბე და შიში. შენ ერთს დაუდექი მსახურად – მარჯვე მომენტს.”

ამ აურზაურში ლოს-ანჯელესის ღიპიან გამომძიებელს წვიმის კაკუნზე ხანდახან  ლირიულობა დარევს ხოლმე ხელს:

“ჰოდა, აი, ესა ვარ, რაცა ვარ-მეთქი, გავიფიქრე. ვზივარ და ვუსმენ წვიმას. ახლა რომ მოვკვდე, დედამიწის ზურგზე ერთი წვეთი ცრემლი არ ჩამოუვარდება არავის. სულაც არ მინდოდა, ასე გამოსულიყო, უცნაური კია. მაინც სად გადის ჩემისთანა სირის მარტოობის ზღვარი? ქვეყანა სავსეა ჩემისთანა ბებერი ვირებით, რო სხედან, წვიმას უსმენენ და ფიქრობენ, ნეტა საით მიდის ყველაფერიო. სიბერე რო მოგიკაკუნებს კაცს, ჯდები და იწყებ ფიქრს, საით მიდისო.

არსადაც არ მიდის. ჩემი სამი მეოთხედი მკვდარია ისედაც. ”

დასასრულისთვის: ასე მთავრდება სამი მეოთხედი და ხელშიც არაფერი გრჩება, გარდა წითელი კაშკაშა ნათებისა, რომელიც შენი ბეღურაა, წითელი ბეღურა. აქვეა ქალბატონი სიკვდილიც და ისღა დაგრჩენია, მადლობა გადაუხადო მის გრძელ ფეხებს და გამომწვევ საჯდომს, საჭირო დროს რომ მოგაკითხა.

pulp